Jeżeli pytasz o uprawnienia i obowiązki syndyka podczas restrukturyzacji, najpierw trzeba sprostować pojęcie: w restrukturyzacji zasadniczo nie działa syndyk w znaczeniu znanym z upadłości. W zależności od trybu pojawia się nadzorca układu, nadzorca sądowy albo zarządca. To nie jest spór o nazwy. Od tej różnicy zależy, kto kontroluje dokumenty, kto wyraża zgodę na ważniejsze czynności, czy dłużnik zachowuje zarząd nad firmą i jak wierzyciel powinien pilnować swoich praw.
W praktyce ta sama osoba zawodowo może być licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym, ale jej funkcja w danym postępowaniu zmienia zakres kompetencji. Inaczej działa nadzorca układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu, inaczej nadzorca sądowy w PPU lub postępowaniu układowym, a jeszcze inaczej zarządca w sanacji. Dlatego przed oceną, czy ktoś "może zablokować decyzję" albo "przejąć firmę", trzeba ustalić właściwy tryb.
Materiał ma charakter informacyjny i opisuje ogólne zasady Prawa restrukturyzacyjnego według stanu prawnego na dzień 1 maja 2026 r. W konkretnej sprawie znaczenie mają postanowienia sądu, zakres zarządu własnego, treść akt w KRZ, rodzaj czynności i sytuacja wierzycieli.
Krótka odpowiedź: czy w restrukturyzacji jest syndyk
Najkrótsza odpowiedź brzmi: syndyk jest organem typowym dla upadłości, a restrukturyzacja posługuje się innymi rolami. Jeżeli firma jest w restrukturyzacji, trzeba sprawdzić, czy chodzi o nadzorcę układu, nadzorcę sądowego czy zarządcę. Każda z tych funkcji ma inny wpływ na majątek dłużnika i inny zakres obowiązków wobec sądu oraz wierzycieli.
To rozróżnienie ma bezpośredni skutek praktyczny. W upadłości punktem wyjścia jest likwidacja majątku i zarząd syndyka nad masą upadłości, dlatego osobno trzeba oceniać uprawnienia i obowiązki syndyka w upadłości. W restrukturyzacji celem jest uniknięcie upadłości przez zawarcie układu z wierzycielami, a w sanacji także przeprowadzenie działań naprawczych. Dlatego w lżejszych trybach dłużnik może nadal prowadzić przedsiębiorstwo, choć pod kontrolą. Dopiero sanacja jest trybem, w którym zarząd nad firmą co do zasady przejmuje zarządca.
Jeżeli więc widzisz w dokumentach restrukturyzacyjnych nazwisko doradcy restrukturyzacyjnego, nie zakładaj automatycznie, że to syndyk. Sprawdź funkcję wskazaną w aktach i obwieszczeniach. To ona odpowiada na pytania: kto podpisuje, kto zatwierdza, kto sporządza spis wierzytelności i do kogo kierować dokumenty.
Mapa ról w czterech trybach restrukturyzacji
Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery główne tryby. Najprostsza mapa decyzyjna wygląda tak: im lżejszy tryb, tym większa rola dłużnika w bieżącym prowadzeniu spraw; im głębszy kryzys i większa potrzeba naprawy, tym silniejsza rola organu postępowania. Szerszy kontekst dają cztery tryby restrukturyzacji i ich praktyczne różnice, ale dla tego artykułu kluczowe jest to, kto w danym trybie nadzoruje albo prowadzi sprawę.
| Tryb postępowania | Kto występuje | Kto zwykle prowadzi bieżące sprawy | Co to oznacza praktycznie |
|---|---|---|---|
| Postępowanie o zatwierdzenie układu | nadzorca układu | dłużnik | dłużnik samodzielnie zbiera głosy i przygotowuje układ przy udziale nadzorcy; trzeba pilnować kompletności dokumentów, dnia układowego i prawidłowej listy wierzycieli |
| Przyspieszone postępowanie układowe (PPU) | nadzorca sądowy | dłużnik pod nadzorem | dłużnik zachowuje zarząd własny, ale czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają kontroli lub zgody zgodnie z przepisami |
| Postępowanie układowe | nadzorca sądowy | dłużnik pod nadzorem | tryb dla spraw z większym poziomem sporu o wierzytelności; nadzorca ma istotną rolę przy spisie, planie i kontroli czynności dłużnika |
| Postępowanie sanacyjne | zarządca | co do zasady zarządca | dłużnik zwykle traci zarząd własny, a zarządca prowadzi przedsiębiorstwo i wykonuje działania sanacyjne pod kontrolą sądu |
Wniosek dla dłużnika jest prosty: zanim podpiszesz większą umowę, sprzedasz składnik majątku, spłacisz wybranego wierzyciela albo zaciągniesz nowe zobowiązanie, ustal, w którym trybie jesteś i czy dana czynność mieści się w zwykłym zarządzie. Wniosek dla wierzyciela jest podobny: zanim ocenisz, czy dłużnik działa prawidłowo, sprawdź, kto w tej sprawie ma funkcję kontrolną i gdzie w KRZ znajdują się obwieszczenia oraz dokumenty postępowania.
Co może zrobić nadzorca układu albo nadzorca sądowy
Nadzorca układu i nadzorca sądowy nie są właścicielami firmy i nie zastępują dłużnika we wszystkich decyzjach. Ich rola polega przede wszystkim na nadzorze, weryfikacji informacji i zapewnieniu prawidłowego toku postępowania. W lżejszych trybach restrukturyzacji to właśnie ta granica jest najważniejsza: dłużnik nadal działa, ale nie może traktować nadzorcy jak formalności.
Do typowych uprawnień nadzorcy należą żądanie informacji i dokumentów potrzebnych do ustalenia majątku, wierzycieli, zabezpieczeń, sporów oraz podstaw propozycji układowych. Nadzorca uczestniczy także w przygotowaniu albo weryfikacji spisu wierzytelności, planu restrukturyzacyjnego i materiałów potrzebnych do głosowania. W postępowaniach sądowych nadzorca sądowy kontroluje czynności dłużnika, a przy czynnościach przekraczających zwykły zarząd wymagana jest jego zgoda, chyba że przepisy przewidują inną ścieżkę, na przykład zezwolenie rady wierzycieli.
W praktyce "zwykły zarząd" to codzienne czynności potrzebne do normalnego działania firmy, oceniane przez pryzmat skali i rodzaju przedsiębiorstwa. Ta sama kategoria wydatku w jednej firmie może być rutynową operacją, a w innej poważnym ruchem płynnościowym. Dlatego nie warto opierać decyzji na ogólnej intuicji. Jeśli czynność dotyczy istotnego aktywa, długiej umowy, nowego zabezpieczenia, sprzedaży majątku, spłaty wybranego wierzyciela albo zobowiązania, które może zmienić sytuację ogółu wierzycieli, trzeba potraktować ją jako ryzykowną i sprawdzić wymóg zgody.
| Obszar | Co może zrobić nadzorca | Czego nie należy zakładać |
|---|---|---|
| Dokumenty i dane | żądać informacji o majątku, zobowiązaniach, zabezpieczeniach, sporach, rachunkach i umowach | że wystarczy przekazać tylko wybrane dokumenty albo dane "najważniejsze zdaniem zarządu" |
| Spis wierzytelności | sporządzać, weryfikować lub uczestniczyć w przygotowaniu list potrzebnych do układu | że spis jest tylko tabelą księgową bez wpływu na głosowanie i prawa wierzycieli |
| Plan restrukturyzacyjny | oceniać założenia, dane i wykonalność propozycji | że nadzorca ma bronić optymistycznej wersji dłużnika niezależnie od dokumentów |
| Czynności dłużnika | kontrolować czynności i wymagać zgody tam, gdzie ustawa tego wymaga | że dłużnik może po otwarciu postępowania działać "po staremu" |
| Głosowanie | organizować albo obsługiwać głosowanie w zakresie przewidzianym dla danego trybu | że nadzorca może dowolnie pomijać niewygodnych wierzycieli |
Najważniejszy praktyczny wniosek: nadzorca nie jest prywatnym pełnomocnikiem dłużnika ani wierzyciela. Ma działać w ramach funkcji procesowej, dbać o rzetelność informacji i prawidłowy przebieg postępowania. Jeżeli którakolwiek strona traktuje go jak narzędzie do jednostronnego przepchnięcia własnego interesu, pojawia się ryzyko sporu i utraty zaufania do całego układu.
Co zmienia zarządca w postępowaniu sanacyjnym
Sanacja to najdalej idący tryb restrukturyzacji. Jej celem nie jest tylko zebranie głosów nad układem, ale także przeprowadzenie działań sanacyjnych, czyli czynności prawnych i faktycznych zmierzających do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika. Dlatego w sanacji pytanie o "syndyka" najczęściej pojawia się z powodu realnego podobieństwa skutku: dłużnik może stracić bieżącą kontrolę nad przedsiębiorstwem, choć nadal nie jest to upadłość.
Po otwarciu sanacji zarząd nad przedsiębiorstwem co do zasady obejmuje zarządca. Tworzy się masa sanacyjna, a zarządca prowadzi sprawy dłużnika w zakresie wynikającym z przepisów i postanowień sądu. Może zarządzać majątkiem, porządkować działalność, analizować umowy, przygotowywać plan restrukturyzacyjny, prowadzić czynności związane ze spisem wierzytelności i wykonywać działania naprawcze.
Sanacja daje narzędzia, których nie należy mylić z samą ochroną przed wierzycielami. Zarządca może w określonych sytuacjach ingerować w umowy, strukturę kosztów, zatrudnienie i majątek. Sprzedaż składników masy sanacyjnej wymaga jednak działania w granicach przepisów i kontroli sędziego-komisarza, a nie swobodnej decyzji "bo tak będzie wygodniej". Jeżeli plan przewiduje sprzedaż aktywów, odstąpienie od umów albo redukcję zatrudnienia, powinno to wynikać z logiki naprawy przedsiębiorstwa, a nie z chaotycznego gaszenia bieżących problemów.
To prowadzi do ważnego wniosku: sanacja nie jest lekkim parasolem ochronnym, tylko ciężkim reżimem naprawczym. Ma sens wtedy, gdy firma wymaga głębokiej ingerencji, a nie tylko rozmowy z wierzycielami o ratach. Dłużnik, który chce zachować pełną swobodę decyzji, powinien bardzo ostrożnie ocenić, czy sanacja jest właściwym trybem. Wierzyciel z kolei powinien patrzeć nie na same deklaracje, lecz na to, czy zarządca faktycznie porządkuje majątek, umowy, koszty i źródło wykonania układu.
Obowiązki wobec sądu, wierzycieli i KRZ
Nadzorca albo zarządca nie pełni funkcji wyłącznie technicznej. Jego zadaniem jest dostarczenie postępowaniu wiarygodnych danych, formalnych dokumentów i komunikacji, na podstawie której sąd, sędzia-komisarz oraz wierzyciele mogą podejmować decyzje. W restrukturyzacji zaufanie do dokumentów ma często większe znaczenie niż sama deklaracja dłużnika, że "firma się odbuduje".
Do podstawowych obowiązków należy sporządzenie albo udział w sporządzaniu spisu wierzytelności, spisu wierzytelności spornych, planu restrukturyzacyjnego oraz dokumentów potrzebnych wierzycielom do oceny propozycji układowych. W sprawach sądowych dochodzi sprawozdawczość, wykonywanie zarządzeń i postanowień, komunikacja w systemie KRZ oraz pilnowanie terminów. Jeżeli funkcję pełni zarządca, zakres obowiązków obejmuje także prowadzenie przedsiębiorstwa i działania sanacyjne.
Wobec wierzycieli kluczowe są rzetelność i przejrzystość. Wierzyciel powinien móc ustalić, dlaczego jego wierzytelność została ujęta w określonej wysokości, czy została oznaczona jako sporna, czy daje prawo głosu i jak propozycje układowe wpływają na jego pozycję. Nie oznacza to, że każda wątpliwość wierzyciela musi zostać rozstrzygnięta po jego myśli, ale podstawy spisu, głosowania i kwalifikacji wierzytelności powinny być możliwe do sprawdzenia.
| Obowiązek | Znaczenie praktyczne | Czerwona flaga |
|---|---|---|
| Rzetelny spis wierzytelności | decyduje, kto i w jakim zakresie uczestniczy w układzie | wierzytelność jest pominięta, zaniżona albo oznaczona jako sporna bez czytelnej podstawy |
| Plan restrukturyzacyjny | pokazuje przyczyny kryzysu, środki naprawcze i realność układu | plan opiera się na ogólnikach i nie wyjaśnia źródła spłaty |
| Komunikacja w KRZ | pozwala stronom śledzić formalny przebieg sprawy | strony dowiadują się o ważnych czynnościach nieformalnie albo po czasie |
| Bezstronność proceduralna | chroni prawidłowy tok postępowania, a nie interes jednej strony | nadzorca lub zarządca zachowuje się jak rzecznik wyłącznie dłużnika albo wybranego wierzyciela |
| Sprawozdawczość | pozwala kontrolować działania i koszty postępowania | brak wyjaśnienia, co faktycznie dzieje się z majątkiem i działalnością firmy |
Praktyczny wniosek dla stron jest konkretny: nie ograniczaj się do rozmów telefonicznych i ogólnych zapewnień. W sprawach restrukturyzacyjnych znaczenie mają dokumenty, obwieszczenia, potwierdzenia przekazania materiałów, treść spisu i planu oraz formalny ślad zgód.
Co musi zrobić dłużnik i czego nie robić bez zgody
Dłużnik w restrukturyzacji nie powinien czekać, aż nadzorca albo zarządca sam odtworzy obraz firmy z fragmentów dokumentów. Im wcześniej uporządkowane są dane o majątku, wierzycielach i umowach, tym mniejsze ryzyko błędnego spisu, sporu o głosowanie albo zakwestionowania czynności.
Najbezpieczniejsza sekwencja działań wygląda następująco:
- Ustal dokładny tryb postępowania i funkcję osoby prowadzącej sprawę. Sprawdź, czy masz do czynienia z nadzorcą układu, nadzorcą sądowym czy zarządcą.
- Zbierz pełne dane o wierzycielach. Kwoty, terminy płatności, podstawy długu, zabezpieczenia, spory, procesy, egzekucje i wierzytelności powiązane z umowami ciągłymi.
- Przygotuj mapę majątku i umów. Rachunki, zapasy, nieruchomości, pojazdy, leasingi, cesje, zastawy, hipoteki, kontrakty kluczowe i umowy, które generują straty.
- Oceń czynności planowane po otwarciu postępowania. Sprzedaż aktywa, nowe finansowanie, ustanowienie zabezpieczenia, spłata wybranego wierzyciela albo istotna umowa mogą wymagać zgody.
- Zachowuj pisemny ślad. Przekazanie dokumentów, zgody, odmowy, wezwania i wyjaśnienia powinny być możliwe do odtworzenia.
- Oddziel bieżące zobowiązania od starego długu. Restrukturyzacja nie zwalnia z obowiązku pilnowania kosztów powstających po otwarciu postępowania.
Czego nie robić bez analizy? Nie sprzedawać istotnych składników majątku "żeby szybko zdobyć gotówkę", nie spłacać wybiórczo wierzycieli bez sprawdzenia skutków, nie podpisywać wieloletnich umów na starych warunkach, nie ustanawiać nowych zabezpieczeń i nie przesuwać majątku do podmiotów powiązanych. Takie ruchy mogą wyglądać na zwykłe zarządzanie kryzysem, ale w restrukturyzacji często stają się źródłem poważnego sporu.
Największy błąd dłużnika polega na traktowaniu nadzorcy jako przeszkody formalnej. W rzeczywistości nadzorca albo zarządca jest jednym z głównych filtrów wiarygodności sprawy. Jeżeli dłużnik ukrywa dokumenty, pokazuje niepełne dane albo podejmuje czynności bez wymaganej zgody, osłabia własną pozycję wobec sądu i wierzycieli.
Granice kompetencji i czerwone flagi
Nadzorca lub zarządca ma szerokie kompetencje, ale nie działa poza prawem, poza funkcją i poza kontrolą postępowania. Nie każdy konflikt rozstrzyga samodzielnie. Część sporów wymaga decyzji sądu, sędziego-komisarza, rady wierzycieli albo formalnej ścieżki zaskarżenia. To ważne, bo zarówno dłużnicy, jak i wierzyciele często oczekują od organu postępowania natychmiastowego rozstrzygnięcia sporu biznesowego, którego nie da się załatwić jednym mailem.
Szczególną ostrożność powinny uruchomić następujące sygnały:
- mylenie restrukturyzacji z upadłością i podejmowanie decyzji tak, jakby w sprawie działał syndyk od likwidacji majątku;
- brak jasności, kto pełni funkcję w postępowaniu: nadzorca układu, nadzorca sądowy czy zarządca;
- czynności przekraczające zwykły zarząd bez sprawdzenia zgody, zwłaszcza sprzedaż aktywów, nowe zabezpieczenia, duże płatności i długie umowy;
- ukrywanie majątku, sporów albo dokumentów, bo taka strategia zwykle wraca przy spisie, planie i ocenie rzetelności dłużnika;
- traktowanie nadzorcy jako prywatnego pełnomocnika jednej strony, zamiast organu pełniącego funkcję w postępowaniu;
- niejasne podstawy spisu wierzytelności lub głosowania, szczególnie gdy wierzyciel nie wie, dlaczego jego głos został potraktowany w określony sposób;
- plan restrukturyzacyjny bez liczb i mechanizmu poprawy, czyli dokument opisujący nadzieję, a nie realne źródło wykonania układu.
Kiedy nie warto upraszczać sprawy do hasła "syndyk"? Zawsze wtedy, gdy decyzja dotyczy zarządu nad firmą, zgody na transakcję, głosowania nad układem, prawa wierzyciela albo sprzedaży majątku. W tych obszarach nazwa funkcji ma znaczenie prawne i praktyczne. Błędna etykieta prowadzi do błędnej decyzji.
Jak podjąć decyzję krok po kroku
Jeżeli jesteś dłużnikiem, członkiem zarządu albo wierzycielem i chcesz szybko ustalić, co oznacza obecność doradcy restrukturyzacyjnego w sprawie, przejdź przez pięć pytań.
| Pytanie | Co sprawdzić | Decyzja praktyczna |
|---|---|---|
| Jaki jest tryb postępowania? | PZU, PPU, postępowanie układowe czy sanacja | od tego zależy, czy główną rolę pełni nadzorca układu, nadzorca sądowy czy zarządca |
| Czy dłużnik zachował zarząd własny? | postanowienie sądu, obwieszczenia, zakres ewentualnych ograniczeń | jeśli zarząd jest ograniczony albo odebrany, nie wolno działać według dotychczasowych nawyków |
| Czy planowana czynność przekracza zwykły zarząd? | wartość, ryzyko, wpływ na majątek i wierzycieli | przy istotnych czynnościach trzeba uzyskać zgodę albo formalnie potwierdzić brak takiego wymogu |
| Czy dokumenty są kompletne? | wierzyciele, umowy, zabezpieczenia, spory, rachunki, majątek | braki trzeba uzupełnić przed głosowaniem i przed większymi decyzjami |
| Czy wierzyciele rozumieją swoją pozycję? | spis, kategorie interesów, prawo głosu, propozycje układowe | niejasności trzeba wyjaśniać w dokumentach, nie dopiero w konflikcie |
Ta checklista pomaga oddzielić realny problem od obiegowego nieporozumienia. Jeżeli sprawa jest w PZU, najważniejsze będą kompletne dane, dzień układowy, głosy i prawidłowa rola nadzorcy układu. Jeżeli to PPU lub postępowanie układowe, kluczowe stają się spis wierzytelności, nadzór sądowy i zgody na czynności przekraczające zwykły zarząd. Jeżeli to sanacja, trzeba liczyć się z przejęciem prowadzenia przedsiębiorstwa przez zarządcę i z dużo głębszą ingerencją w działalność.
Jeżeli po przejściu tej tabeli problemem nie jest już samo nazewnictwo, tylko wybór procedury i zakres kontroli nad firmą, kolejnym krokiem jest dobór właściwego trybu restrukturyzacji firmy na podstawie dokumentów, płynności, struktury wierzycieli i skali potrzebnej ingerencji.
FAQ praktyczne
Czy w restrukturyzacji występuje syndyk, czy nadzorca?
W restrukturyzacji co do zasady nie występuje syndyk w znaczeniu upadłościowym. W zależności od trybu działa nadzorca układu, nadzorca sądowy albo zarządca. Potoczne używanie słowa "syndyk" jest częste, ale może prowadzić do błędnych wniosków o tym, kto kontroluje majątek i decyzje dłużnika.
Czy syndyk może prowadzić restrukturyzację?
Osoba, która w jednej sprawie pełni funkcję syndyka, może zawodowo posiadać licencję doradcy restrukturyzacyjnego i w innej sprawie pełnić funkcję nadzorcy albo zarządcy. Nie oznacza to jednak, że w restrukturyzacji działa jako syndyk. Zakres kompetencji wynika z funkcji powierzonej w konkretnym postępowaniu.
Czym różni się nadzorca układu od nadzorcy sądowego?
Nadzorca układu występuje w postępowaniu o zatwierdzenie układu, gdzie dłużnik samodzielnie zbiera głosy wierzycieli przy udziale nadzorcy. Nadzorca sądowy pojawia się w sądowych trybach układowych, czyli w PPU i postępowaniu układowym. Jego rola jest mocniej związana z kontrolą sądową, spisem wierzytelności i zgodami na czynności przekraczające zwykły zarząd.
Czy nadzorca może zablokować decyzję zarządu?
Może mieć decydujący wpływ wtedy, gdy dana czynność przekracza zwykły zarząd i wymaga zgody. Nie oznacza to jednak, że nadzorca dowolnie kieruje każdą decyzją firmy. Najpierw trzeba ustalić tryb postępowania, zakres zarządu własnego i charakter konkretnej czynności.
Kiedy zarządca w sanacji przejmuje kontrolę nad firmą?
W sanacji zarząd nad przedsiębiorstwem co do zasady przejmuje zarządca po otwarciu postępowania. Dłużnik może zachować określony zakres zarządu tylko wtedy, gdy wynika to z decyzji sądu i przepisów. Dlatego sanacja jest dużo bardziej ingerująca niż PZU, PPU czy postępowanie układowe.
Czy zarządca w sanacji może sprzedać majątek?
Tak, ale nie jako dowolną wyprzedaż. Zbycie składników masy sanacyjnej wymaga działania w granicach Prawa restrukturyzacyjnego i odpowiedniej zgody, a warunki sprzedaży podlegają kontroli. W praktyce sprzedaż powinna wynikać z planu naprawczego i służyć celowi postępowania.
Jakich dokumentów może żądać nadzorca albo zarządca?
Może żądać dokumentów potrzebnych do ustalenia majątku, zobowiązań, zabezpieczeń, wierzycieli, sporów, umów i realności propozycji układowych. Dłużnik powinien przygotować dane księgowe, umowy, wyciągi, listy wierzycieli, informacje o egzekucjach, zabezpieczeniach i sporach. Przekazywanie tylko części materiałów jest poważnym ryzykiem.
Czy dłużnik musi wydać wszystkie dokumenty?
Dłużnik powinien przekazać dokumenty potrzebne do prawidłowego przebiegu postępowania. Nie warto samodzielnie uznawać, że część umów, rachunków albo sporów "nie ma znaczenia". Jeżeli dokument dotyczy majątku, długu, zabezpieczenia, przychodu, kosztu, wierzyciela albo sporu, powinien zostać ujawniony i uporządkowany.
Co z tego wynika w praktyce
Pytanie o uprawnienia i obowiązki syndyka podczas restrukturyzacji najlepiej rozumieć jako pytanie o to, kto naprawdę prowadzi albo kontroluje sprawę dłużnika. Odpowiedź zależy od trybu. W PZU centralną rolę pełni nadzorca układu, w PPU i postępowaniu układowym nadzorca sądowy, a w sanacji zarządca. Dopiero po tym rozróżnieniu można ocenić, kto ma dostęp do dokumentów, kto kontroluje czynności, kto przygotowuje spisy i kiedy dłużnik traci swobodę decyzji.
Najbezpieczniejszy filtr jest prosty: najpierw ustal tryb i funkcję, potem sprawdź zakres zarządu własnego, a dopiero na końcu podejmuj decyzję o majątku, umowie, płatności albo głosowaniu. Mylenie restrukturyzacji z upadłością prowadzi do złych decyzji po obu stronach. Dłużnik może przecenić swoją swobodę, wierzyciel może źle ocenić swoje prawa, a cała sprawa może utknąć w sporze, którego dało się uniknąć przez rzetelne uporządkowanie dokumentów i kompetencji już na początku.
